Succesvolle bijeenkomst burgemeesters en SBS over media in crisistijd

In samenwerking met de gemeente Bernheze heeft het Nederlands Genootschap van Burgemeesters op 12 juni 2008 een succesvolle bijeenkomst gehad over de media in crisistijd. Ruim twintig burgemeesters begonnen de bijeenkomst met het reflecteren op het persoonlijke verhaal van collega burgemeester Rooij (Horst aan de Maas) over het zinloos geweldgeval in Lottum. Na de pauze hebben Merel Izaks en Joya de Boer van het programma Hart van Nederland (SBS6) de rol van de media in crisisbeheersing toegelicht. De burgemeesters reageerden na afloop enthousiast op de uitleg met een welgemeend applaus.

Merel Izaks houdt zich bezig met diepgaande en/of langlopende onderwerpen, zoals lange termijnverhalen, rechtbank- en politiezaken. Joya de Boer zit op de dagredactie en doet dus het nieuws van de dag. Doordat ze twee verschillende functies hebben binnen de redactie, kunnen ze een goed beeld geven van de werkwijze die Hart van Nederland hanteert in crisissituaties.

Na het besloten gedeelte, waarin burgemeester Van Rooij kort zijn persoonlijke ervaringen met de media toelicht, schuiven twee redactrices van Hart van Nederland aan. Het belangrijkste doel van de presentatie is uitleggen hoe Hart van Nederland omgaat met crisissituaties. En waarom ze dit zó doen. Veel burgemeesters wachten gespannen op de presentatie. Merel Izaks breekt het ijs: “Wie kent Hart van Nederland?” Vrijwel alle aanwezigen steken de hand op. “Wie kijkt Hart van Nederland?” Slechts enkele handen gaan de lucht in. Merel Izaks haakt hier gelijk op in: “Toen ons programma ruim 12 jaar geleden begon, brachten wij nieuws op een nieuwe manier. We brachten nieuws ‘uit de achtertuin’: klein nieuws. Het sloeg enorm aan. Inmiddels kijken er dagelijks rond de 1,3 miljoen mensen daar waar Nova rond de half miljoen zit. Prins Willem-Alexander heeft ooit in het AD gezegd dat als hij wil weten wat er in Nederland speelt, hij Hart van Nederland kijkt,” vertelt Merel Izaks trots.

Merel Izaks gaat verder over de twee edities van Hart van Nederland. “De vroege editie om 19.00 uur op alle doordeweekse dagen met vooral landelijk ‘hard nieuws’. Over een rechtbankzaak breng je in de vroege editie sec het verhaal met eventueel een reactie van een nabestaande of slachtoffers. Reacties van deze personen staan in de late editie juist centraal. Om dit dagelijks tot stand te brengen werken er vijf verslaggevers, drie redacteuren en een eindredacteur. De late editie is om 22.30 uur en zeven dagen per week. Zoals gezegd concentreert deze editie zich meer op gevoel, persoonlijke verhalen en achtergronden. Hieraan werken vijf verslaggevers, vijf redacteuren een coördinator en een eindredacteur. Van de vijf redacteuren is er een die de internetpagina van Hart van Nederland voorziet van nieuws. Kenmerkend is dat de website nieuws voor elke provincie biedt, zodat iedereen nieuws uit zijn eigen buurt kan lezen. Een andere redacteur zit op de tiplijn. Op dit nummer komen dagelijks honderden telefoontjes binnen van Nederlanders die nieuws uit hun eigen omgeving willen doorgeven. Daarnaast is er de mail, waarop ook heel veel tips binnen komen. Ook beheert deze persoon de teletekstpagina en de pikettelefoon. Op deze telefoon komen alle politie-, brandweer- en hulpdienstmeldingen binnen. Indien het geschikt is voor de uitzending wordt het verhaal verder uitgezocht. Voor onderwerpen die verder in de tijd plaatsvinden geldt dat een e-mail het beste middel is voor de ‘nieuwsmakers’ uit de maatschappij. Hart van Nederland neemt contact op als het onderwerp nieuwswaardig is, zo niet dan hoort de ‘nieuwsmaker’ niets. We kunnen mensen daar niet over berichten, gezien het grote aantal tips dat er dagelijks binnenkomt op de redacties. Beide redacties hebben ook een hoofdredacteur die de gang van zaken volgt. Daarnaast is er een planningsredactie van vier personen die langlopende en achtergrondverhalen in elkaar zet en items voor langer termijn plant, maar ook het fundament van de uitzendingen van de volgende dag voor haar rekening neemt. Ook is er een productieblok met drie mensen, die onder andere cameraplanning doen.”

Wat natuurlijk voor de burgemeesters erg belangrijk is om te weten, wat is nieuws voor Hart van Nederland? Merel Izaks geeft dit aan met behulp van een aantal kernwaarden voor Hart van Nederland. Met name de volgorde lijkt veelzeggend voor de wijze waarop Hart van Nederland het nieuws weergeeft. “Emotie staat als eerste op de PowerPoint sheet. Een aantal burgemeesters geeft gelijk aan dat dit geen toeval kan zijn. Dit is de reden dat Hart van Nederland een groot sensatiegehalte heeft. Merel Izaks en Joya de Boer willen dit direct rechtzetten. Zonder de overige factoren komt een item met alleen emotie niet in het nieuws. Echter het één kan niet zonder het ander. Het belangrijkste is het betrekken van de kijker bij wat ze te zien krijgen. Als het mensen raakt, pas dan komt nieuws echt over. Emotie is uiteraard iets wat mensen raakt, maar wél pas als ze zich betrokken voelen. Beelden van een oorlog in Afrika kunnen verschrikkelijk en veel emotie oproepen, echter hebben veel kijkers van Hart van Nederland hier geen emotie bij. Omdat het ‘ver van hun bed’ is. Daarom zijn juist de andere kernwaarden van groot belang. Deze waarden gezamenlijk zorgen voor de betrokkenheid.” ‘Zwarte petten witte petten’ is nog zo’n punt waarbij de burgemeesters hun wenkbrauwen optrekken. Betekent dit niet per definitie dat zij altijd de boeman krijgen toegespeeld? “Nee”, luidt het antwoord van Joya, “maar er worden wel keuzes gemaakt. Voordat een onderwerp wordt uitgezonden, benaderen we alle partijen. Dit betekent dat het verhaal, zoals het is binnengekomen op de redactie, vaak genuanceerder ligt. Er wordt dan niet gezocht naar een zondebok. Als we schrijnende gevallen zien waarbij er door een of meerdere partijen fouten zijn gemaakt, dan nemen we als invalshoek de slachtoffers. Maar we doen dit nooit zonder ook de andere partijen aan het woord te laten om het verhaal te nuanceren of om het recht te zetten. In het mooiste geval komen we hierdoor zelfs met oplossingen.” De overige kernwaarden zijn laagdrempelig en dichtbij. “Kijkers moeten het gevoel hebben dat ook zij iets kunnen aandragen voor het programma. Daarnaast moeten kijkers wéér die betrokkenheid voelen en denken ‘wat als dit mij overkomt’.” Voor de redactie is een andere kernwaarde het hebben van een sociale antenne. “Als Hart van Nederland willen we weten wat er in de samenleving speelt en wat mensen bezig houdt. Dit is dus ook veel positief nieuws. Nieuws dat mensen blij maakt.”

Nu de aanwezigen weten hoe de redactie in elkaar zit, vertellen de SBS6-medewerkers wat de werkwijze van het programma is in crisissituaties. Grote vraag voor veel burgemeesters is: waarom bellen zoveel mensen in een crisissituatie eerst Hart van Nederland en niet de gemeente, politie of brandweer? De redactrices denken dat de belangrijkste factor hiervoor de bereikbaarheid is. “Het telefoonnummer van de redactie brengt de beller direct naar de juiste plek, namelijk op de redactie, waar hun verhaal ook direct in behandeling wordt genomen.” Daarnaast denken de redactrices dat veel mensen ook het gevoel hebben dat ze eerder worden geholpen wanneer hun verhaal landelijk onder de aandacht wordt gebracht. “Maar de laagdrempeligheid van het programma is waarschijnlijk de belangrijkste reden om te bellen.” Maar nog steeds blijft het zo dat veel burgemeesters het gevoel hebben dat Hart van Nederland journalistiek bedrijft waarbij cameramensen in bosjes liggen en mensen overvallen om hun nieuws te halen. Joya de Boer legt uit dat dit absoluut niet het geval is. “Hart van Nederland houdt zich zelfs beter aan de regels dan andere zenders.” Een van de burgemeesters beaamt dit. De beste manier om te demonstreren dat er heel erg goed afspraken gemaakt kunnen worden met het nieuwsprogramma, is aan de hand van een praktijkvoorbeeld. Merel Izaks en Joya de Boer tonen het item van 12 november 2007 over het zinloos geweldincident in de gemeente Horst en Maas, waarbij de 17-jarige Sjoerd Rutten uit Lottum om het leven kwam. De redactrices leggen uit: “Nieuws kan op verschillende manieren op de redactie binnenkomen: via de pikettelefoon, via bellende of mailende kijkers, eigen nieuwsgaring en de standaard informatiebronnen als persberichten, kranten, internet en ANP-berichten. Daarnaast zijn er nog door het hele land vaste tipgevers. Ook de melding van het incident in Lottum kwam binnen via een tipgever. Op de redactie wordt in deze gevallen altijd eerst met de politie gebeld om te checken of het verhaal klopt. Na verificatie werd besloten om een cameraploeg te sturen om beelden te maken van de plaats delict en om een quote van de politie ‘te halen’. Burgemeester Van Rooij zorgde direct dat hij hét aanspreekpunt was. Een ideale situatie voor de cameraploegen, omdat ter plaatse al snel bleek dat weinig mensen wilden praten over het incident. Maar vanwege de bereidheid van de burgemeester en de politie om open en eerlijk over de calamiteit te spreken, was er geen noodzaak om mensen op straat aan te spreken.” Beide redactrices geven aan dat de samenwerking met de gemeente na dit incident wat hun betreft niet beter had gekund. Van Rooij, aanwezig bij de presentatie, onderschrijft de conclusie van de medewerkers van Hart van Nederland dat de samenwerking met de media prima verliep. Hart van Nederland wil als programma niet alleen het nieuws brengen dat er iemand door zinloos geweld overleden is, aldus de redactrices. “We willen invulling geven aan wie die persoon was. Burgemeester Van Rooij nam deze taak op zich. Hij gaf aan dat de familie graag met rust gelaten wilde worden. Hij fungeerde namens de familie als spreker.” De redactie zoekt wel naar vrienden van Sjoerd. Tevens kijkt ze welke hobby’s hij had en waar hij werkte. Pagina’s als wieowie.nl, hyves.nl en google.com spelen hierin een grote rol. Als uit deze research vervolgens mensen naar voren komen die we graag willen spreken, dan worden deze aan het woord gelaten. Van de jongerensoos waar Sjoerd bijvoorbeeld werkte wilde niemand wilde praten. In zo’n geval tonen we alleen de soos op beeld. De familie van het slachtoffer had duidelijk aangeven geen contact te willen met de media, daarom zorgde burgemeester Van Rooij tijdens de begrafenis voor beeldschermen op een plein. De cameraploegen konden hierdoor een gepaste afstand houden. Door de regierol van gemeente is er geen noodzaak om de familie lastig te vallen om toestemming voor opnamen te vragen.” De redactrices benadrukken dat communicatie met de gemeente cruciaal is voor een goede samenwerking: “Hoe meer en hoe duidelijker de gemeente communiceert, hoe minder de noodzaak voor journalisten om zelf te zoeken naar nieuws op een wijze die voor sommige mensen als vervelend wordt ervaren, maar ook voor journalisten als vervelend kan worden ervaren.”

Na een ramp of calamiteit is betrokkenheid tonen van burgemeesters een aandachtspunt volgens Merel Izaks en Joya: “Inwoners vinden het belangrijk dat de baas van hun gemeente iets vindt over een heftige gebeurtenis.” Burgemeester Kees van Rooij zegt hierover op zijn weblog: “Velen beseffen niet dat in een situatie als deze familie en bekenden extra worden belast. Ten eerste moeten zij het verlies verwerken van een zoon, kleinzoon of vriend. Ten tweede is er veel pers aanwezig. Dit betekent via de allerlei media berichten over hun dierbare. Daarnaast is het hele dorp, de hele gemeente en nog veel meer mensen geschokt en willen reageren. De familie lijkt daarmee even publiek bezit te worden, waar ze vaak in zo’n trieste situatie niet op zitten te wachten. Als burgemeester sta ik op zo’n moment heel dicht bij de mensen die geraakt zijn.’ Nadat een incident in Hart van Nederland is gebracht als nieuwsitem, houdt de planningsafdeling contact met politie, gemeente, justitie of andere betrokken instanties om te kijken of verdachten worden vervolgd. De redactie blijft het incident volgen tot en met de rechtszaak.”

Als conclusie geven Merel Izaks en Joya de Boer aan dat het belangrijkste voor iedereen een goede samenwerking en verstandhouding is. “Zo kunnen gemeente en media elkaar helpen. Het sleutelwoord hierin is: goede communicatie.”

Roy Johannink, NGB

 

Verder lezen?

U bent hier

<div></div>