De dualisering voorbij

 

Over de vormgeving en beïnvloeding van de lokale politiek-bestuurlijke praktijk.

Inhoud

In het essay ‘Vorm geven aan verschil: van dualisme naar pluralisme in de lokale politiek’ bespreken prof. dr. Paul Frissen en dr. Martin Schulz de toenemende pluralisering van lokale politiek. De verschillen tussen gemeenten nemen toe, ook in hun institutionele vormgeving. En aangezien politiek meervoudig is – wat in Groningen gebruikelijk is kan in Leiden onbespreekbaar zijn – is dat toenemende verschil precies de bedoeling. In deze cursus bespreken we die pluralisering en de rol van de burgemeester daarin langs vier verschillende lijnen:

a. Pluralisering: vormgeving van democratische politiek

De praktijk van het lokale bestuur laat een grote variëteit zien in de vormgeving van de lokale democratie, deels in antwoord op wat wel de verspintering van het politieke landschap wordt genoemd. We zien bijvoorbeeld raadsbrede akkoorden, thema-akkoorden, wethouders die namens meer partijen optreden, extraparlementaire colleges en minderheidscoalities. We bespreken de rol van de burgemeester in de vormgeving van democratische politiek, aangezien politiek niet beperkt is tot de raad en besturen zich niet alleen in het college bevindt.

b. Pluralisering: de rol van de raad als zelfstandig orgaan

De burgemeester is voorzitter van de raad. In die hoedanigheid heeft hij of zij een belangrijk rol in de vormgeving van de zelfstandige positie van de raad als bestuursorgaan. We bespreken hoe de burgemeester het gesprek kan voeren met de raad over het functioneren van de raad en de ontwikkeling van de raad tot gezaghebbend bestuursorgaan. 

c. Pluralisering: verplaatsing van het politieke en het primaat van de raad

We zien verder een verplaatsing van het politieke (de verschillen waarover conflicten en strijd in de samenleving bestaan) naar allerlei samenwerkingsverbanden, naar netwerken van maatschappelijke actoren en naar regio’s. Vaak spelen lokale bestuurders daarin een rol, terwijl raadsleden het primaat van de gekozen politiek vrezen kwijt te raken. Ook dat vergt balancerend acteren van de burgemeester als voorzitter van de raad en van het college en als meest gekende lokale bestuurder.

d. Pluralisering: de behoefte aan neutraal gezag

We eindigen de training met de vraag hoe de burgemeester in deze verander(en)de contexten nog steeds een neutrale institutie kan zijn, boven de partijen staand, in directe verbinding met alle burgers van de gemeente. Daarbij past ook de vraag of juist deze neutraliteit ook een gevarieerd gedragsrepertoire van de burgemeester vraagt en wat een gevarieerd gedragsrepertoire is in een tijd waarin authenticiteit nadrukkelijke gewenst is.

De cursusbijeenkomsten krijgen vorm door inspirerende teksten, door uitdagende casuïstiek en door met elkaar het gesprek aan te gaan. Daarbij als uitgangspunt dat nadenken en stilstaan altijd een noodzakelijke voorwaarde zijn voor verstandig handelen.

Opbrengst

De bijeenkomsten leveren burgemeesters handvatten op voor de vormgeving en beïnvloeding van de lokale politiek-bestuurlijke praktijk. Daarnaast helpt de training burgemeesters dilemma’s uit de praktijk met andere gremia (zoals het college van B&W en de gemeenteraad) te bespreken en te reflecteren over de rol die de verschillende bestuursorganen spelen in het pluralistischer worden het lokale bestuur.