03/03 Dodelijke slachtoffers en kritische succesfactoren

Het Nederlands Genootschap van Burgemeesters bestaat uit de nodige taalpuristen. Nu is taalvaardigheid sowieso iets dat samenhangt met het burgemeesterschap. Het gaat immers om een ambt waarin op het juiste moment exact de juiste woorden gekozen moeten worden.

Bij rampen en zware ongevallen valt met regelmaat de term 'dodelijke slachtoffers'. Volgens taalpuristen zou dit een onjuiste combinatie zijn, omdat enkel wapens dodelijk zijn. Slachtoffers zijn hooguit gedood of dood, maar niet dodelijk. Tenzij sprake is van het uitzonderlijke geval van een pandemie, waarbij de slachtoffers zelf dood en verdoemenis zaaien.

De combinatie blijkt evenwel juist te zijn. Het is het zogeheten metonymisch gebruik. Volgens de Taalunie heeft 'dodelijk' als betekenis 'de dood veroorzakend'. Hoewel de slachtoffers niet 'dodelijk' zijn, is de combinatie dodelijke slachtoffers toch correct: het bijvoeglijk naamwoord wordt op een bijzondere manier gebruikt. Het duidt een eigenschap aan die niet rechtstreeks slaat op het bijbehorende zelfstandig naamwoord. De combinatie dode slachtoffers is ook correct, maar veel minder gebruikelijk dan dodelijke slachtoffers. Andere voorbeelden van een bijzondere betekenisverhouding tussen bijvoeglijk en zelfstandig naamwoord:

  • benauwd weer = 'weer waar mensen het benauwd van krijgen'
  • lachend antwoord = 'antwoord waarbij men lacht'
  • luie stoel = 'een stoel waarin men lui kan zitten'
  • geleerde verhandeling = 'een verhandeling met een geleerde inhoud'
  • vallende ziekte = 'ziekte waarbij de patient steeds neervalt'
  • staande receptie = 'receptie waarbij de genodigden staan'
  • lopend buffet = 'buffet waarbij men niet gaat zitten'

Een ander veelgebruikte term is de 'kritische succesfactor'. De evaluatie van de Voyager-oefening heette bijvoorbeeld "Evaluatie oefening Voyager: een systeemevaluatie van kritische processen bij crisisbeheersing". Dit woordgebruik is onjuist. De kritische evaluator kan een proces hooguit als 'kritiek' maar niet als 'kritisch' bestempelen. 'Kritisch' duidt op 'oordelend', terwijl hier juist wordt gedoeld op de 'beslissende factor', die de processen in de crisisbeheersing hebben gespeeld.  

Voor wie de twijfel behoudt: hier is de link naar het Taaladvies.

3 maart 2008
NGB/Wouter Jong

 
Reageren?

Reacties op deze weblog zijn welkom. Klik hier om te reageren.

naar vorige weblog 

U bent hier

<div></div>