07/10 Verantwoordelijk zijn of voelen?

Op dit moment ben ik bezig met een artikel voor het Journal of International Crisis and Risk Communication Research, waarin ik inga op het vacuüm dat in de verantwoording na rampen soms ontstaat. Onder de titel Anticipating the unknown. Crisis communications while under investigation ga ik onder meer in op het verschil tussen verantwoordelijk zijn en verantwoordelijk voelen.

Na rampen en crises volgt normaliter een onderzoek. Door een aparte commissie, zoals na de Vuurwerkramp, de cafébrand in Volendam of de Facebookrellen in Haren. Of door de Onderzoeksraad voor Veiligheid, de Inspectie Veiligheid en Justitie of vergelijkbaar gremium. Als die onderzoeken lopen, ontstaat nog wel eens het probleem hoe een burgemeester of politicus moet handelen als de verantwoordelijkheidsvraag nog niet is beantwoord. Omdat de vraag over de exacte verantwoordelijkheden nog onderdeel is van zo'n onderzoek.

Soms ontstaat vluchtgedrag, omdat het onterechte beeld bestaat dat een uitspraak over de verantwoordelijkheid ook kan worden gezien als een schuldbekentenis. In de pers werd de afgelopen week bijvoorbeeld gemeld dat het oud-minister Hennis (Defensie) was ontraden om contact op te nemen met de nabestaanden van het fatale ongeluk in Mali (bron). Het is niet ondenkbaar dat die terughoudendheid was ingegeven door het idee dat contact een verkapte schuldbekentenis zou inhouden. Naar mijn idee hoeft dat echter niet het geval te zijn.

Naar mijn idee kan vaker worden gezegd dat je je hoe dan ook (mede) verantwoordelijkvoelt voor de ontstane situatie, ook als nog moet worden uitgezocht hoe het zover heeft kunnen komen. Verantwoordelijk voelen is wezenlijk anders dan verantwoordelijk zijn. Immers, verantwoordelijk zijn is digitaal; je bent het of je bent het niet. Dat hangt samen met de juridische werkelijkheid. Verantwoordelijk voelen is daarentegen schaalbaar. Je kunt je matig, deels of geheel verantwoordelijk voelen.

Maar het belangrijkste is, dat je het onderzoeksrapport niet hoeft af te wachten voor je ermee naar buiten treedt. Zelfs als de crisis nog onderwerp van onderzoek is, kun je uitspreken dat je je hoe dan ook verantwoordelijk voelt voor de ontstane situatie en daar voorlopig dus ook naar handelt. Dat maakt de weg vrij voor menselijk contact met getroffenen, die er ook niet om hebben gevraagd om onderdeel te worden van een ramp.

Hoe het werkelijk met de verantwoordelijkheid zit horen we later wel. Als de rapporten zijn uitgebracht. Dan volgt ook de verantwoording richting gemeenteraad, Tweede Kamer, advocaten of verzekeraars. Maar dat is van latere zorg.

7 oktober 2017
Wouter Jong | NGB

 

naar vorige weblog over de vraag wie de aap op de schouder neemt.

U bent hier

<div></div>