Noodverordening

__________________

Artikel 176 Gemeentewet
1. Wanneer een omstandigheid als bedoeld in artikel 175, eerste lid, zich voordoet, kan de burgemeester algemeen verbindende voorschriften geven die ter handhaving van de openbare orde of ter beperking van gevaar nodig zijn. Daarbij kan van andere dan bij de Grondwet gestelde voorschriften worden afgeweken. Hij maakt deze voorschriften bekend op een door hem te bepalen wijze.
 
2. De burgemeester brengt de voorschriften zo spoedig mogelijk ter kennis van de raad, van de commissaris van de Koning en van de officier van justitie, hoofd van het arrondissementsparket.
 
3. De voorschriften vervallen, indien zij niet door de raad in zijn eerstvolgende vergadering die blijkens de presentielijst door meer dan de helft van het aantal zitting hebbende leden is bezocht, worden bekrachtigd.
 
4. Indien de raad de voorschriften niet bekrachtigt, kan de burgemeester binnen vierentwintig uren administratief beroep instellen bij de commissaris van de Koning. Deze beslist binnen twee dagen. Gedurende de beroepstermijn en de behandeling van het administratief beroep blijven de voorschriften van kracht.
 
5. Hoofdstuk 6 en afdeling 7.3 van de Algemene wet bestuursrecht zijn niet van toepassing op het administratief beroep, bedoeld in het vierde lid.
 
6. De commissaris kan de werking van de voorschriften opschorten zolang zij niet bekrachtigd zijn. Het opschorten stuit onmiddellijk de werking van de voorschriften.
 
7. Zodra een omstandigheid als bedoeld in artikel 175, eerste lid, zich niet langer voordoet, trekt de burgemeester de voorschriften in. Het tweede lid is van overeenkomstige toepassing

_________________

De noodverordening van artikel 176 Gemeentewet is een algemeen verbindend voorschrift voor een onbepaald aantal personen (“een ieder”) in buitengewone omstandigheden. De noodverordening maakt beperking van bepaalde grondrechten mogelijk, waardoor terughoudend wordt omgegaan met het toepassen van een noodverordening. Zie de beschrijving van het noodbevel. In de praktijk heeft de noodverordening betrekking op bijvoorbeeld ontruimingen van gebouwen en gebieden (bijvoorbeeld na duinbranden in Bergen en Schoorl in 2010), acuut gevaar, dijkdoorbraken, bommeldingen, tegengaan van ramptoerisme en het afbakenen van een terrein voor forensisch onderzoek (bijv. na Poldercrash in Haarlemmermeer in 2009) etc.

Bij evacuaties is in principe niet toegestaan van de privacywaarborg uit artikel 10 Grondwet af te wijken, maar dit gebeurt in de praktijk wel. Dit betekent concreet dat men een gebied kan evacueren en mensen kan verplichten zich van de openbare weg te verwijderen naar een plek buiten het gebied, maar mensen niet kan verplichten hun huis te verlaten. Een (indvidueel) evacuatiebevel (obv noodbevel) behoort daarmee niet tot de mogelijkheden, omdat dit het woonrecht van burgers uit artikel 10 Grondwet aantast. In dergelijke gevallen biedt de Wet verplaatsing bevolking wel mogelijkheden.

De verordening wordt ingevolge artikel 176, 2e lid Gemeentewet direct na bekendmaking ter kennis gebracht van de gemeenteraad, van de Commissaris van de Koningin en van de Hoofdofficier van Justitie. Zodra de buitengewone omstandigheden die tot de noodverordening noopten zijn opgeheven, dan dient de burgemeester alle voorschriften weer in te trekken (lid 7).

De noodverordening moet door de gemeenteraad worden bekrachtigd. Zolang de raad de noodverordening nog niet bekrachtigd heeft, kan de Commissaris van de Koningin de werking van de noodverordening opschorten.

Rechtsgeleerden zijn van mening dat de noodzaak tot bekrachtiging niet geldt voor een noodverordening die inmiddels is verlopen of tussentijds is ingetrokken. Zie hierover een toelichting in een brief aan de gemeenteraad in Eindhoven waar dit nadrukkelijk aan de orde is gekomen. 

In kritieke situaties kan journalisten verboden worden om het gebied te betreden, mits dit voldoet aan de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit. Dit betekent in acute noodsituaties dat zij in elk geval onder begeleiding nog in staat moeten zijn om het gebied te kunnen betreden. Zie hierover de weblog journalisten en noodverordening.

Niet-naleving van de voorschriften uit de noodverordening is strafbaar (artikel 443 Wetboek van Strafrecht). Bekrachtiging lijkt niet (meer) nodig te zijn in situaties waarin de voorzitter van de Veiligheidsregio krachtens de Wet Veiligheidsregio's in de bevoegdheid van de lokale burgemeester treedt.

 Casuistiek

Casus: Noodverordening in combinatie met de Wet Openbare Manifestaties
In Vlagtwedde was in een noodverordening opgenomen dat deelnemers aan een demonstratie bij het uitzetcentrum in Ter Apel niet onherkenbaar mochten zijn, geen voorwerpen bij zich mochten dragen waarmee de orde verstoord zou kunnen worden en de politie bij iedere verstoring van de openbare orde direct in kan grijpen (2005). Lees hier de volledige noodverordening van Vlagtwedde.

Casus: Benutten mogelijkheid preventief fouilleren na reeks branden in Veendam
In Veendam is na een reeks branden een noodverordening ingesteld. In een interview met het NGB sprak de burgemeester daarover: "Al vrij snel na de fatale brand kwam in de driehoek ter sprake of we tot preventief fouilleren moesten overgaan. Uiteindelijk is besloten om het in een noodverordening te vervatten, omdat daarmee de kans van slagen bij een uiteindelijke rechtzaak groter is. Als preventief fouilleren op basis van een veiligheidsrisicogebied wordt ingesteld, dan is er een samenhang nodig met de Wet Wapens en munitie. In deze situatie wilden wij niet specifiek op wapens fouilleren, maar op zaken die zouden kunnen worden gebruikt voor brandstichting. De politie krijgt in de noodverordening de bevoegdheid om in het kader van de noodverordening passanten te fouilleren, waarmee materieel gezien hetzelfde wordt bereikt. Alleen is de slagingskans bij een eventuele rechtszaak nu groter." Klik hier door voor de noodverordening van de gemeente Veendam.

Casus: Noodverordening om forensisch onderzoek mogelijk te maken
Naar aanleiding van het strafrechterlijk onderzoek naar de verdwijning van Willeke Dost heeft de burgemeester van De Wolden een noodverordening ingesteld. Dit om het onderzoek ter plekke ongestoord en zorgvuldig te laten verlopen. Klik door voor deze noodverordening van de gemeente De Wolden. Een vergelijkbare reden was eerder de aanleiding voor een noodverordening in Huissen (gemeente Lingewaard), toen daar na de aanslag op Koninginnedag 2009 een toeloop ontstond rond het huis van dader Karst T. In een interview in De Gelderlander ging de burgemeester in op deze noodverordening.

Casus: Weigering van bekrachtiging noodverordening bij bomenkamp in Schinveld
In 2006 kondigde de waarnemend burgemeester van Onderbanken een noodverordening af, om daarmee een geplande bomenkap in Schinveld mogelijk te maken. De gemeenteraad verzette zich tegen de bomenkap en stemde de noodverordening unaniem af, waarna de verordening op grond van artikel 176 lid 4 alsnog door de gouverneur van Limburg werd bekrachtigd. Zie ook het interview dat het NGB hield met oud-burgemeester Jos Zuidgeest.

Casus: Noodverordening om rampterrein na Poldercrash af te schermen
Op 25 februari 2009 stortte nabij de Polderbaan op Schiphol een toestel van Turkish Airlines neer. Met het weekend voor de boeg wilde burgemeester Weterings (Haarlemmermeer) voorkomen dat ramptoeristen naar de brokstukken zouden komen kijken. Er werd besloten om een ruime cirkel rond de plaats van het incident af te schermen voor pottenkijkers met behulp van een noodverordening. Daarin werd omschreven dat het een ieder verboden was zich hinderlijk op te houden op of langs een aantal specifieke weggedeelten. Het verbod gold – uiteraard - niet voor hulpverleners en bewoners van percelen aan de genoemde weggedeelten. Tijdens de herdenkingsbijeenkomst gold eveneens een - specifieke - noodverordening, omdat de gemeente op basis van politieinformatie bang was voor ordeverstoringen. Klik door voor deze noodverordening van de gemeente Haarlemmermeer.

Casus: Noodverordening om spanningen in Culemborgse wijk Terweijde te beteugelen
In de Culemborgse wijk Terweijde ontstonden spanningen tussen bevolkingsgroepen. De gemeente Culemborg besloot om het gebied af te sluiten en zodoende de rust weer terug te laten keren. Klik door voor deze noodverordening van de gemeente Culemborg.

Casus: Noodverordening tijdens brandbestrijding in natuurgebied Strabrechtse heide
In de gemeente Heeze-Leende woedde in juli 2010 een grote natuurbrand. Het gebied werd hermetisch afgesloten, opdat de hulpdiensten hun werk konden doen. Bijzonder was het gegeven dat twee noodverordeningen werden afgekondigd. De eerste noodverordening richtte zich op de bezoekers van het gebied. De tweede noodverordening richtte zich op de eigenaren van dieren in het bedreigde gebied. Klik door voor de noodverordening voor bezoekers en de noodverordening van dierenbezitters zoals die door de gemeente Heeze-Leende zijn vastgesteld.

Casus: Noodverordening om evacuatie uit brandend duingebied kracht bij te zetten
Tijdens een aantal duinbranden in Bergen, Schoorl en Bergen aan Zee zijn meerdere noodverordeningen van kracht geweest. In een interview met het NGB spreekt de burgemeester over de noodzaak van de evacuatie uit het bedreigde gebied. Klik door voor een van de noodverordening van de gemeente Bergen (NH). NB: De (per abuis) genoemde sanctionering met artikel 184 Wetboek van strafrecht (misdrijf) is van toepassing op noodbevelen. Noodverordeningen worden gesanctioneerd met artikel 443 Wetboek van strafrecht. 

Casus: Bomruiming in gemeente Rhenen
Zaterdagmorgen 10 december 2011 werd een bom uit de Tweede Wereldoorlog gedemonteerd. Daarom moeten bewoners in Elst in een straal van 1320 meter rond de bom tijdens de demontage in hun huizen blijven. Klik door voor de bijbehorende noodverordening van de gemeente Rhenen.

Casus: Tentenkamp in Ter Apel
Eind juli 2012 bracht de gemeente Vlagtwedde een evaluatie uit. De evaluatie ging over de beëindiging van het tentenkamp dat in mei 2012 was opgezet door uitgeprocedeerde asielzoekers. In de evaluatie komen tal van juridische OOV-gerelateerde dilemma's aan bod, waaronder de onderlinge verhoudingen tussen noodbevoegdheden, de APV en de Wet openbare manifestaties. Klik door voor de volledige evaluatie `Een Haags probleem op het grondgebied van Vlagtwedde (7 pagina's).

Casus: Aangespoelde bultrug op zandplaat Razende Bol
In december 2012 spoelde een bultrug aan op de zandplaat Razende Bol. Om ramptoerisme tegen te gaan kondigde de burgemeester van Texel een noodverordening af. Klik door voor de bijbehorende noodverordening.

Casus: Alcoholverbod in centrum Haren
Vanwege een ProjectX feest in Haren geldt een alcoholverbod in het centrum van Haren. Klik door voor de bijbehorende noodverordening van de gemeente Haren.
 

Verder lezen?

• Uitgebreid artikel van prof.mr. Schilder en prof.mr. Brouwer over de toepassing van het noodbevel cq de noodverordening onder de titel "Heeft de burgemeester terecht gebruik gemaakt van het noodbevel ex art. 175 in plaats van de bevoegdheid in art. 172 lid 3 of art. 176?"
   
• Samenvatting van belangrijkste verschillen van noodbevel en noodverordening door het Nederlands Genootschap van Burgemeesters.