Preventief fouilleren

 

Artikel 151b Gemeentewet 
1. De raad kan bij verordening de burgemeester de bevoegdheid verlenen om bij verstoring van de openbare orde door de aanwezigheid van wapens, dan wel bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, een gebied, met inbegrip van de daarin gelegen voor het publiek openstaande gebouwen en daarbij behorende erven, aan te wijzen als veiligheidsrisicogebied. In een veiligheidsrisicogebied kan de officier van justitie de bevoegdheden, bedoeld in de artikelen 50, derde lid51, derde lid, en 52, derde lid, van de Wet wapens en munitie toepassen.

2. De burgemeester gaat niet over tot aanwijzing als veiligheidsrisicogebied dan na overleg met de officier van justitie in het overleg, bedoeld in artikel 13, eerste lid, van de Politiewet 2012.

3. De aanwijzing als veiligheidsrisicogebied wordt gegeven voor een bepaalde duur die niet langer is en voor een gebied dat niet groter is dan strikt noodzakelijk voor de handhaving van de openbare orde.

4. De beslissing tot gebiedsaanwijzing wordt op schrift gesteld en bevat een omschrijving van het gebied waarop deze van toepassing is alsmede de geldigheidsduur.

5. De burgemeester brengt de gebiedsaanwijzing zo spoedig mogelijk ter kennis van de raad en van de officier van justitie, bedoeld in het tweede lid.

6. Zodra de verstoring van de openbare orde door de aanwezigheid van wapens, dan wel de ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, bedoeld in het eerste lid, is geweken, trekt de burgemeester de gebiedsaanwijzing in. Het vijfde lid is van overeenkomstige toepassing.

 

Artikel 174b Gemeentewet

1. Bij verstoring van de openbare orde door de aanwezigheid van wapens, dan wel bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, kan de burgemeester in een onvoorziene, spoedeisende situatie een gebied, met inbegrip van de daarin gelegen voor het publiek openstaande gebouwen en daarbij behorende erven, voor ten hoogste twaalf uur aanwijzen als veiligheidsrisicogebied. In een veiligheidsrisicogebied kan de officier van justitie de bevoegdheden, bedoeld in de artikelen 50, derde lid, 51, derde lid, en 52, derde lid, van de Wet wapens en munitie toepassen.

2. Voordat de burgemeester het gebied aanwijst, overlegt hij met de officier van justitie.

3. De aanwijzing kan mondeling worden gegeven. In dat geval wordt de aanwijzing zo spoedig mogelijk op schrift gesteld en bekendgemaakt.

4. De burgemeester brengt de gebiedsaanwijzing zo spoedig mogelijk ter kennis van de raad.

5. Artikel 151b, derde en zesde lid, zijn van overeenkomstige toepassing.


____________

 

Ter handhaving van de openbare orde kan de gemeenteraad aan de burgemeester de bevoegdheid verlenen om veiligheidsrisicogebieden in de gemeente aan te wijzen. Een veiligheidsrisicogebied is een gebied dat naar bestemming of vast gebruik voor iedereen toegankelijk is, met een hoog risico op geweldsdelicten en dreigingen met vuurwapens, zoals:

  • concentraties van uitgaansgelegenheden, die uit het oogpunt van openbare orde en veiligheid een bijzondere gevaarzetting met zich meebrengen,
  • (sport-)evenementen en manifestaties met een verhoogd risico voor de openbare orde en veiligheid,
  • gebieden met een voortdurende drugsoverlast.

Binnen een veiligheidsrisicogebied kan de officier van justitie de politie gelasten tot preventief fouilleren op verboden wapenbezit. De politie kan dan personen fouilleren zonder dat een concrete verdenking tegen de persoon in kwestie bestaat. Daarmee is preventief fouilleren eerder een controlemiddel ter voorkoming van (gewelds)misdrijven in een gebied en wijkt het af van het gangbare uitgangspunt dat slechts bij verdenking in de zin van Artikel 27 Wetboek van Strafvordering opsporingshandelingen op burgers van toepassing zijn.

Behoudens specifieke locaties zoals luchtvaartterreinen en de centrale stations in de vier grote steden die op basis van het Besluit Opsporing terroristische misdrijven al zijn aangewezen als veiligheidsrisicogebied, is preventief fouilleren enkel mogelijk binnen een veiligheidsrisicogebied. Artikel 151b Gemeentewet bepaalt dat de gemeenteraad de burgemeester de bevoegdheid kan verlenen om veiligheidsrisicogebieden aan te wijzen wanneer de openbare orde wordt verstoord of dreigt te worden verstoord door de aanwezigheid van wapens. De gemeenteraad legt de bevoegdheid om een veiligheidsrisicogebied aan te wijzen vast in de APV.

De burgemeester heeft overleg met de officier van justitie voordat hij een dergelijk gebied aanwijst. Bovendien moet de burgemeester het aanwijzingsbesluit goed motiveren (proportionaliteit en subsidiariteit) en schriftelijk nemen. De aanwijzing mag niet langer en voor een groter gebied gelden dan voor de handhaving van de openbare orde noodzakelijk is. Dat kan één dag zijn, bijvoorbeeld wegens een specifieke voetbalwedstrijd. Het kan ook een half jaar of een jaar zijn, bijvoorbeeld in een uitgaansgebied.

In deze veiligheidsrisicogebieden kan de officier van justitie vervolgens een last verlenen om alle personen te fouilleren en bagage en auto’s te doorzoeken op wapens. In de last is aangegeven op welke tijden en op basis van welke feiten de politie mag fouilleren. Dit houdt in dat de politie - indien nodig geacht - op bevel van de dienstdoende officier van justitie kan overgaan tot preventief fouilleren.

De gemeente moet het besluit van de burgemeester vooraf bekendmaken. Tegen het besluit staat bezwaar en beroep open voor belanghebbenden als bewoners, eigenaren van bedrijven, exploitanten en werknemers. (Regelmatige) bezoekers zijn geen belanghebbenden. Voor een ieder is het verplicht het bevel tot preventief fouilleren op te volgen. Wel kan men in beroep gaan tegen een dergelijk bevel. Bij het aantreffen van verboden wapens geldt de reguliere vervolging op basis van de Wet wapens en munitie.

Onvoorziene spoedeisende situaties
In 2014 zijn de mogelijkheden om veiligheidsrisicogebieden aan te wijzen verruimd voor onvoorziene spoedeisende situaties. De burgemeester kan dan, na overleg met de officier van justitie, op grond van artikel 174b Gemeentewet voor maximaal 12 uur een veiligheidsrisicogebied aanwijzen, zonder dat dit in de APV is vastgelegd. Zo nodig mag dit mondeling. De officier van justitie kan vervolgens voor diezelfde periode mondeling aan de politie toestemming tot fouilleren geven. De burgemeester moet een dergelijke mondelinge gebiedsaanwijzing daarna zo spoedig mogelijk alsnog op schrift stellen en bekendmaken. Deze verruiming van het preventief fouilleren kan bijvoorbeeld worden ingezet in een doorgaans rustige gemeente bij een gearrangeerde vechtpartij tussen rivaliserende groepen of een dreigende confrontatie tussen voetbalhooligans in de buurt van een treinstation.

 

Casuistiek

Casus: Spoedeisend veiligheidsrisicogebied Terneuzen
De burgemeester wijst op basis van artikel 174b van de Gemeentewet voor de duur van 12 uur het centrum van de gemeente aan als veiligheidsrisicogebied. Hij besluit daartoe op basis van politie-informatie over het dreigingsniveau en na overleg met de driehoek. Aanleiding is een uitspraak van de rechter, waardoor de voorlopige hechtenis van verdachten van schietpartijen onmiddellijk wordt opgeheven. De kans bestaat dat zij naar Terneuzen terugkeren. Direct volgend op de spoedeisende aanwijzing volgt een regulier veiligheidsrisicogebied overeenkomstig Gemeentewet artikel 151b en het bepaalde in de APV. Klik door door spoedeisende aanwijzing veiligheidsrisicogebied en de daarop volgende reguliere aanwijzing door de burgemeester van Terneuzen.

Casus: Tijdelijk veiligheidsrisicogebied Enschede vanwege demonstraties
Diverse groeperingen hebben een demonstratie tegen de komst van een AZC aangekondigd, waarna andere groeperingen oproepen tot tegendemonstraties en tot verstoring van de demonstraties. Voorts zijn er signalen dat Nederlandse en Duitse voetbalsupporters op de dag van de demonstratie in Enschede de confrontatie zullen zoeken. De burgemeester vreest ernstige verstoring van de openbare orde en kondigt een noodverordening af. Volgens politie-informatie is het zeer aannemelijk dat de tegendemonstranten wapens zullen meenemen, waardoor de openbare orde ernstig verstoord kan worden. Daarop wijst de burgemeester op basis van artikel 151b van de Gemeentewet en de APV het demonstratiegebied aan als veiligheidsrisicogebied voor een periode van twee dagen. Klik door voor aanwijzing tijdelijk veiligheidsrisicogebied door de burgemeester van Enschede.

Casus: Veiligheidsrisicogebied Dordrecht
In delen van Dordrecht is sprake van aantasting van de openbare orde door de aanwezigheid van wapens. De burgemeester wil het wapenbezit terugdringen en op advies van de politie en na overleg in de driehoek besluit hij delen van het centrum en een aangrenzende woonwijk aan te wijzen als veiligheidsrisicogebied. De aanwijzing geldt voor een periode van een jaar. Klik door voor aanwijzing veiligheidsrisicogebied door de burgemeester van Dordrecht en de bijbehorende raadsinformatiebrief.

Casus: Preventief fouilleren na Koninginnedagdrama in Apeldoorn
Na de aanslag op Koninginnedag 2009 in Apeldoorn maakte de burgemeester van Apeldoorn gebruik van zijn bevoegdheid om in het centrum van de stad een veiligheidsrisicogebied in te stellen. Daarmee werd het tijdens de herdenkingsbijeenkomsten mogelijk om in het gebied tot preventief fouilleren over te gaan. 

Casus: Preventief fouilleren rond voetbalwedstrijd
In februari 2010 speelt Ajax in de Amsterdam Arena een voetbalwedstrijd tegen Juventus. Uit politierapporten blijkt dat er rond de wedstrijden tussen de clubs in voorgaande jaren diverse incidenten waren, waarbij suppoters van beide clubs wapens zoals paraplu's, (verkorte) knuppels, boksbeugels, messen, traangas, pepperspray, golfballen, geslepen munten, katapulten en een vuurwapen gebruikten. De Amsterdam Arena ligt direct naast de gemeente Ouder-Amstel. De burgemeester van Ouder-Amstel besluit daarop een omschreven deel van de gemeente aan te wijzen als veiligheidsrisicogebied. De aanwijzing geldt de dag voor en de dag van de wedstrijd. Kik door voor de Aanwijzing Veiligheidsrisicogebied van de gemeente Ouder-Amstel.

Casus: Prostitutiezone in Alkmaar veiligheidsrisicogebied
De burgemeester van Alkmaar heeft het prostitutiegebied rond de Achterdam aangewezen als veiligheidsrisicogebied van 18 september 2008 tot en met 18 maart 2009. Uit meldingen, aangiften en incidentregistraties van de politie is de burgemeester gebleken dat dit gebied te maken heeft met een toenemend aantal incidenten met (vuur)wapengeweld en andere vormen van geweld. Uit het advies blijkt dat een periode van zes maanden noodzakelijk is om het risico van (vuur)wapenbezit en gebruik terug te kunnen dringen.

Casus: Preventief fouilleren op Schiphol
In de gemeente Haarlemmermeer is de luchthaven Schiphol als veiligheidsrisicogebied aangewezen. In een besluit van 16 mei 2006 wijst de burgemeester dit gebied opnieuw aan als veiligheidsrisicogebied voor de periode van 19 juni 2006 tot 20 juni 2007. Hij stelt in een toelichtende nota dat de officier van justitie en de Koninklijke Marechaussee hem hebben geadviseerd om dat te doen. Hij schrijft: ‘Het veiligheidsrisicogebied draagt bij aan de veiligheid op het luchthaventerrein, omdat hiermee de mogelijkheid ontstaat om personen in het gebied preventief te fouilleren. (…) Op 2 februari 2005 werd door een team van de Koninklijke Marechaussee een vuurwapen in een auto aangetroffen met 13 scherpe patronen. Bij de grootschalige preventief fouilleeractie op 18 april 2005 werden dertien arrestaties verricht. De actie leverde de vondst van zestien wapens op, waaronder weer een vuurwapen. Bij de controle gehouden op 6 juni 2005 werd een geluidsdemper en een patroonhouder aangetroffen in een voertuig.’
In 2008 ziet de burgemeester ervan af om het besluit te verlengen vanwege de inwerkingtreding van artikel 52 lid 4 Wet wapens en munitie. Dit artikel bepaalt dat ‘De bedoelde ambtenaren alsmede andere daartoe door Onze Minister aangewezen personen zijn bevoegd een persoon die zich bevindt op de Luchthaven Schiphol, bedoeld in paragraaf 8 van de Wet Luchtvaart, of luchtvaartterreinen als bedoeld in artikel 7 van de Luchtvaartwet, te allen tijde aan zijn kleding en de verpakking van goederen, met inbegrip van reisbagage, alsmede diens vervoermiddel, te onderzoeken.' Daarmee is het niet langer nodig om op grond van de Gemeentewet het gebied als veiligheidsrisicogebied aan te wijzen.

Verder lezen?

U bent hier

<div></div>